05:20:57   پنج شنبه, 02 آذر 1396


پشه
پشه ها از گیاهانی مانند دارچین ،نعناع ،بالنگ و سیر گریزانند
پشه نر نیش نمیزند و یک هفته عمر میکند
پشه ماده 7 تا 100 روز عمر میکند و به پروتئین خون برای رشد و نمو تخمهای خود نیاز دارد
 100تا 400 تخم در هر مرحله و در کل مدت زندگی 1000 تا 3000 تخم حاصل زندگی پشه ماده میباشد
هر مکان و یا ظرفی که آب را در خود نگه دارد میتواند محلی برای تخم گذاری پشه محسوب گردد
پشه چهار مرحله زندگی (تخم،لارو،شفیره،پشه بالغ) دارد که فقط مرحله چهارم در خشکی بسر میبرد و بقیه مراحل زندگی درون آب است
آبهای راکد و ظرف آب حیوانات محل تخم گذاری پشه هستند

پشه خاکی
کلیاتی در ارتباط با بیماري سالک:
تغییر روند بیماري سالک در 8 سال اخیر در ایران نشان دهنده افزایش موارد بیماري و میزان بروز آن از 20 در یکصد هزار در سال 1381 به 31 مورد در یک صد هزار در سال 1388 رسیده است
انواع بیماري:
بیماري سالک به دو شکل زیر وجود دارد:
نوع شهري یا انسانی یا سالک خشک:
حدود 2 تا 8 ماه پس از گزش، برآمدگی قرمز رنگ و بدون درد در محل گزش پیدا شده و کم کم بزرگ وزخمی می شود. اندازه زخم چند میلیمتر تا چند سانتیمتر می باشد که بطور معمول در مناطق باز بدن مانند صورت، دست و پا دیده می شود. ضایعه به آهستگی و طی مدت 6 ماه تا یکسال بهبود می یابد که در صورت عدم درمان مناسب، در محل زخم یک جوشگاه فرو رفته و دایمی باقی می ماند که به زیبایی لطمه
می زند. مخزن بیماري در نوع شهري انسان است و سگ نیز بطور اتفاقی مبتلا و میتواند به عنوان مخزن عمل نماید.

نوع روستایی یا زونوز یا سالک مرطوب:
چند هفته پس از گزش پشه (بسته به تعداد محل گزش) زخمهاي متعددي در نقاط باز بدن که مورد گزش قرار گرفته اند پیدا می شود. ضایعات بطور معمول ترشح دار و مرطوب هستند و پس از 4 الی 6 ماه بهبود می یابند و از خود جوشگاه آثار پوستی پایدار و نامناسبی به جا میگذارند. مخزن اصلی بیماري سالک روستایی جوندگان از جمله موش هاي صحرایی می باشند.

روشهاي پیشگیري و مبارزه با بیماري :
حذف عوامل مساعد کننده:
بهسازي و ترمیم شکاف دیوارها در مناطق مسکونی و نگهداري دام و طیور
بهسازي کانالهاي روباز، دفع صحیح فاضلاب و نخاله هاي ساختمانی
جمع آوري و دفع صحیح و به موقع زباله هاي خانگی ( استفاده از سطل زباله درب دار)
مبارزه با جوندگان و سگهاي ولگرد
تخریب و تسطیح اماکن مخروبه و متروکه

محافظت در برابر گزش پشه خاکی
نصب توري ریز بر روي پنجره ها و دربهاي ورودي
استفاده از پشه بند معمولی و به طور ترجیحی آغشته به حشره کش که براي مدت طولانی اثر آن باقی می ماند.
استفاده از پمادها و مواد دور کننده حشرات هنگام استراحت و خواب در مناطق آلوده
پوشاندن زخمهاي سالک به منظور جلوگیري از آلوده شدن پشه خاک یهاي جدید و انتشار بیماري به دیگران

شکم پشه خاکی ها متشکل از 10 حلقه است. انتهاي شکم در ماده ها گرد و در نرها به یک جفت چنگک مشخص منتهی می شود.
پشه خاکیها دگردیسی کامل دارند و داراي چهار مرحله تخم، لارو، شفیره و حشره بالغ میباشد
ماده ها تخم خود را در نقاط مرطوب مانند: شکاف سنگ فرشها، شکافها و سوراخهاي سطح زمین ریشه خارجی درختان، شکافهاي موجود در کف طویله و مرغداری ها، میان شاخ و بر گهاي ریخته شده قرار می دهند.
هر چند تخم ها در آب قرار داده نمی شوند ولی به محیطی با رطوبت زیاد نیاز دارند در شرایط مطلوب تخم ها ظرف 6 الی 17 روز تفریخ میشوند.
لاروها به طور عمده از مواد آلی در حال پوسیدن تغذیه می کنند. این مواد شامل قارچ ها، برگ هاي جنگلی، سبزي، مدفوع حیوانات و بدن درحال فساد بندپایان است.
چرخه زندگی پشه خاکیها 30 تا 100 روز است و بستگی کامل به شرایط محیطی دارد. پشه خاک یهاي نر و ماده از شیره گیاهی تغذیه می کنند ولی ماده ها براي تخمگذاري و رسیدن تخم ها بایستی خونخواري کنند که این کار براي تأمین مواد غذایی پروتینی براي رشد تخم ها می باشد. پشه خاکی هاي ماده به علت دارا بودن ضمایم دهانی بسیار کوتاه قادر به گزش از روي لباس نبوده و نقاط کم مو و باز بدن را مورد گزش قرارمی دهند. میزبان این حشرات حیوانات اهلی، سگها، جوندگان اهلی و وحشی، مار، مارمولک و گاهی پرندگان می باشند. خونخواري به طور معمول محدود به شب و یا هنگام طلوع و غروب آفتاب می باشد.
خونخواري اکثر گونه هاي پشه خاکی معمولاً در خارج از اماکن صورت میپذیرد
باد از فعالیت پرواز و خونخواري این حشرات جلوگیري بعمل م یآورد و فقط در مواقع آرام بودن هوا از پناهگاه هاي خودشان خارج می شوند
پشه خاکی هاي بالغ در طول روز بر روي سطوح و در محیطهاي محفوظ، تاریک و مرطوب استراحت می کنند. این محلها شامل لابلاي شاخه و برگ گیاهان در سطح زمین، لانه حیوانات، پرندگان و نق بهاي ایجاد شده توسط جوندگان، شکافها و سوراخ هاي درختان، شکاف و زیر تخته سنگ ها، داخل غارها، اماکن انسانی شامل زیر تخت ها، پشت کمدها، شکاف دیوارها، زیر زمین و سایر قسمتهاي سایه دار اماکن حیوانی شامل طویله ها و اصطبل ها می باشد.
تعداد گزش در محلهاي رشد و نمو پشه خاک یها زیاد است. درمنطقه خوزست ان براي فلبوتوموس پاپاتاسی (ناقل اصلی سالک روستایی) در روي کلنی جوندگان 120 گزش در ساعت گزارش شده است.
پشه خاکی ها در هر نوبت نیم میلی گرم خون میخورند.
جدا از اهمیت پشه خاکی ها به عنوان ناقلین بیماري، این حشرات ممک ن است مشکلاتی جدي ولی محدود به نقاطی خاص در رابطه با فعالیت خونخواري خود ایجاد نمایند. نیش حشرات ممکن است در بعضی از افراد حساس باعث تحریکات شدید و بطور تقریبی غیرقابل تحمل گردد.
بیماري هاي منتقل شونده توسط پشه خاکی ها عبارتند از :
-1 لیشمانیوز
-2 بارتونلوسیس
-3 تب پاپاتاسی یا تب پشه خاکی یا تب سه روزه
جمع آوري و دفع بهداشتی زباله، دفع زباله در ظروف در بسته و کیسه هاي پلاستیکی، جمع آوري و دفع صحیح و بهداشتی فاضلاب انسان و فضولات حیوانات اهلی بخصوص در مناطق روستایی (دامپروري و مرغداري ها) و نگهداري آنها در گودال ها و حوضچه هاي سرپوشیده به منظور تخمیر و پوسیدن مدفوع و بازیافت مدفوع بعنوان کود اقدامی بسیار مفید در جهت کاهش جمعیت حشرات بخصوص پشه خاکیها محسوب می شود. ایجاد سیستم بیوگاز و استخراج گاز متان از تخمیر مدفوع یا پرکردن شکاف کنار پیاده روها وخیابانها وجمع آوري نخاله هاي ساختمانی روش دیگري براي کنترل پشه خاکیها می باشد.
سمپاشی ابقایی اماکن داخلی: سمپاشی منازل با حشر هکش متداول ترین روش براي مبارزه با پشه خاکی هاي آندوفیل است که داخل خانه ها استراحت می کنند. در مورد لیشمانیوز پوستی شهري در ایران با توجه به اینکه ناقل بیماري (فلبوتوموس سرژانتی) اهلی است و اغلب در اماکن داخلی به سر می برد در
زمان اپیدمی ها راه معمولی استفاده از حشره کش ابقایی است که به دلیل حساس بودن پشه خاکیها به طور کامل مؤثر است. در مورد سمپاشی دیوارها و سقف داراي اهمیت بسزایی م یباشد و علاوه بر محلهاي سکونت داخلی افراد، کلبه ها و کپرهایی که اشخاص در فصل کاشت و برداشت استفاده می کنند و همچنین اصطبل ها و محل هاي نگهداري حیوانات را باید کمی قبل از شروع فعالیت پشه خاکی ها سمپاشی کرد که البته این امر بستگی به عادات ناقلین محل خواهد داشت.
بطور کلی باید تمام دیوارها و سقفها را در مکانهاي انسانی زیر پوشش سمپاشی قرار داد مگر آنکه بعلت نوع عادت استراحت حشره ناقل، فقط سقف ها و قسمت پایین یا بالاي دیوارها را سمپاشی نمود. در بعضی موارد قسمت هاي زیر مبل و کمدها و اثاثیه وپیش آمدگی ها یا هزاره ها و داخل دالانها و هشتی ها
نیز سمپاشی می گردد. اگر هدف فقط سمپاشی علیه پشه خاکی باشد،کافی است که سرسراي ورودي و محل هاي خواب و مناطق اطراف درها و پنجره ها راسمپاشی کرد. پناهگاه هاي نزدیک حیوانات و نیز دیواره هاي سنگی و سایر مح لهاي استراحت حشره در اطراف خانه ها نیز باید سمپاشی شوند.
باید بسیار دقت کرد که سمپاشی در داخل شکافها و درزها در مناطق مورد نظر به خوبی انجام شود. در شهرهاي بزرگ حاشیه شهرها را سمپاشی می کنند. در حال حاضر در دنیا از حشر هکش هاي گروه پیروتروییدها مانند آلفا سایپرمترین براي
عملیات سم پاشی استفاده می کنند.